Një raport i ri nga Agjencia Evropiane e Mjedisit zbulon nivele alarmante të ndotjes nga PM 2.5 në Evropë. Maqedonia e Veriut dhe Ballkani janë ndër rajonet më të prekura me vdekje të larta të lidhura me ndotjen e ajrit.
Deri në 20 përqind e stacioneve matëse në Evropë regjistruan ndotje të ajrit mbi standardet evropiane, tregon raporti i fundit nga Agjencia Evropiane e Mjedisit. Problemi më i madh mbeten grimcat PM 2.5, pluhur i imët dhe i rrezikshëm që depërton thellë në mushkëri dhe qarkullimin e gjakut dhe krijohet nga trafiku, industria, djegia e lëndëve djegëse fosile, fabrikat e çimentos, rafineritë dhe zjarret në pyje.
Italia ka përqendrimet më të larta në Evropë
Sipas raportit, përqendrimet më të larta vjetore të PM 2.5 në periudhën 2024–2025 u matën në Italinë jugore. Qytetet Celle Messapica dhe Torchiarolo regjistruan vlera jashtëzakonisht të larta prej 117 dhe 113 mikrogramë për metër kub, përkatësisht, pavarësisht limitit vjetor të Bashkimit Evropian prej 25 μg/m3.
“Këto kulme janë kryesisht për shkak të djegies së biomasës gjatë dimrit, veçanërisht nga oxhaqet”, tha Gianluigi De Gennaro, profesor i kimisë dhe ndikimit mjedisor në Universitetin e Barit.
Ai shpjegon se ndotja mbahet më tej për shkak të shtresave të dendura atmosferike që parandalojnë shpërndarjen e grimcave të dëmshme.
Përveç Italisë, rajone në Poloni, Kroaci, Bosnjë dhe Hercegovinë, Serbi, Maqedoni të Veriut, Rumani, Turqi dhe Danimarkë janë regjistruar gjithashtu si tejkalime të kufijve të lejuar. Ndër pikat më kritike në Evropë janë Sarajeva dhe rajonet industriale të Maqedonisë së Veriut.
Raporti tregon se Ballkani dhe Evropa Lindore kanë shkallët më të larta të vdekshmërisë të vlerësuara që lidhen me ekspozimin afatgjatë ndaj grimcave PM 2.5. Shqipëria, Bullgaria, Greqia dhe Rumania janë veçanërisht të prekura.
Mbi 90 përqind e evropianëve thithin ajër të pasigurt
Sipas standardeve më të rrepta të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, më shumë se nëntë nga dhjetë njerëz në Evropë janë të ekspozuar ndaj ndotjes mbi nivelin e rekomanduar. Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon që përqendrimi i grimcave PM 2.5 nuk duhet të kalojë 5 μg/m3, që është pesë herë më pak se limiti aktual evropian. Ekspertët paralajmërojnë se nuk janë vetëm grimcat PM 2.5 që janë të rrezikshme, por edhe PM10, ozoni në nivelin e tokës dhe benzo(a)pireni, një substancë kancerogjene që prodhohet nga tymi i cigareve, ushqimi i djegur dhe tymi i shkarkimit.
Ekspertët këshillojnë qytetarët në zonat urbane që të shmangin ajrosjen e shtëpive të tyre në orët e mëngjesit kur trafiku është më i dendur dhe të përdorin pastrues ajri. Gjithashtu rekomandohet të shmangen aktivitetet fizike në natyrë në ditët me ndotje të lartë, veçanërisht në zonat industriale dhe me popullsi të dendur.