Projektligji për mbrojtjen nga duhani, i publikuar në Regjistrin Kombëtar të Rregulloreve (ENER), ka hapur një debat të gjerë mes institucioneve dhe sektorit privat, ndërsa industria e duhanit paralajmëron për pasoja serioze ekonomike, ligjore dhe sociale nëse ai miratohet në formën aktuale.
Grupi i prodhuesve të cigareve, pjesë e Shoqatës së Prodhuesve të Duhanit dhe Produkteve të Duhanit pranë Odës Ekonomike të Maqedonisë së Veriut, në një dokument zyrtar drejtuar Ministrisë së Shëndetësisë, shpreh mbështetje për përpjekjet e Qeverisë për të përmirësuar legjislacionin dhe për të mbrojtur shëndetin publik, por thekson se masat e propozuara duhet të jenë të zbatueshme, proporcionale dhe të bazuara në analiza reale të ndikimit.
Sipas tyre, sektori i duhanit mbetet një nga kontribuuesit kryesorë në ekonominë vendase, duke gjeneruar të ardhura të konsiderueshme për buxhetin dhe duke siguruar vende pune për qindra qytetarë. Në këtë kontekst, çdo ndërhyrje ligjore duhet të jetë e mirëbalancuar për të mos dëmtuar stabilitetin ekonomik dhe zinxhirin e vlerës që lidhet me këtë industri.
MODEL I PAPËRSHTATSHËM PËR KUSHTET VENDORE
Një nga kritikat kryesore të industrisë është se projektligji mbështetet në modelin slloven, i cili sipas tyre, nuk mund të zbatohet në mënyrë efektive në Maqedoninë e Veriut. Ata theksojnë se në vend, duhani konsiderohet një kulturë strategjike bujqësore, e subvencionuar nga shteti dhe me rëndësi të madhe për ekonominë rurale dhe eksportet.
Për më tepër, në vend operojnë prodhues vendas që kanë rol të rëndësishëm në të ardhurat publike dhe në punësim, çka e bën të domosdoshme një qasje më të kujdesshme dhe të përshtatur me realitetin ekonomik vendas.
PAQARTËSI LIGJORE DHE PËRPLASJE ME LEGJISLACIONIN EKZISTUES
Industria ngre shqetësime serioze për mospërputhjet mes projektligjit të ri dhe Ligjit ekzistues për duhanin dhe produktet e lidhura. Sipas tyre, drafti përfshin definicione që nuk janë në harmoni me ligjin aktual, duke krijuar konfuzion dhe pasiguri juridike.
Një pikë e veçantë është përfshirja në një kategori të vetme e produkteve tradicionale dhe atyre alternative, si cigaret elektronike apo produktet pa djegie. Sipas industrisë, kjo qasje bie ndesh me praktikat ndërkombëtare dhe me studimet shkencore, të cilat tregojnë se produktet alternative kanë nivel më të ulët dëmi krahasuar me cigaret klasike.
RREZIK PËR BIZNESET DHE TREGUN E PUNËS
Masat e propozuara, përfshirë ndalimin e ekspozimit të produkteve dhe kufizimin e shitjes në sektorin HoReCa (hotele, restorante dhe kazino), pritet të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në ekonominë reale. Sipas vlerësimeve, këto masa mund të godasin rëndë tregtinë me pakicë, duke rrezikuar ekzistencën e mbi 4.000 pikave të shitjes, shumica prej të cilave janë biznese të vogla familjare.
Industria paralajmëron gjithashtu për pasoja negative në sektorin e hotelerisë dhe argëtimit, ku kufizimet e reja mund të ndikojnë në uljen e të ardhurave dhe në përkeqësimin e ofertës për konsumatorët.
RRITJE E RREZIKUT NGA TREGTIA ILEGALE
Një nga shqetësimet më të mëdha lidhet me mundësinë e rritjes së tregtisë ilegale. Sipas industrisë, kufizimet e tepërta në tregun legal mund të shtyjnë konsumatorët drejt kanaleve të paligjshme, ku produktet nuk kontrollohen dhe nuk tatohen.
Veçanërisht problematike konsiderohet ndalimi i produkteve me aroma dhe shije, i cili, sipas tyre, mund të nxisë kërkesën për produkte të paligjshme dhe të rikthejë konsumatorët drejt cigareve tradicionale më të dëmshme. Përvoja e vendeve të tjera tregon se masa të tilla shpesh nuk reduktojnë numrin e duhanpirësve, por vetëm zhvendosin konsumimin drejt tregjeve alternative.
NEVOJË PËR ANALIZË TË THELLUAR DHE DIALOG
Në përfundim, industria e duhanit vlerëson se projektligji, megjithëse i mirëqëllimshëm, në formën aktuale mund të sjellë pasoja të konsiderueshme pa arritur efektet e dëshiruara në shëndetin publik. Ata kërkojnë një rishikim të plotë të draftit, përmes konsultimeve të gjera me të gjitha palët e interesuara dhe bazuar në analiza të detajuara ekonomike dhe sociale.
Sipas tyre, vetëm një qasje e balancuar – që kombinon mbrojtjen e shëndetit publik me ruajtjen e stabilitetit ekonomik – mund të sigurojë një zgjidhje të qëndrueshme dhe efektive.