Në lidhje me deklaratën e sotme të Ministrit të Shëndetësisë, Azir Aliu, për Ligjin paraprak për mbrojtjen nga duhani, Grupi për Prodhimin e Cigareve dhe Shoqata e Prodhuesve të Duhanit pranë Dhomës Ekonomike të Maqedonisë, anëtarë të së cilës janë Philip Morris International, Imperial Brands, British American Tobacco dhe Japan Tobacco International, shprehin shqetësim të thellë dhe zhgënjim me tekstin e plotësuar dhe të ndryshuar të zgjidhjes së propozuar ligjore, i cili na u dorëzua më 17 mars nga Ministria e Shëndetësisë.
Pavarësisht faktit se synimi ynë gjatë gjithë kësaj periudhe të përgatitjes së ligjit ishte të ishim konstruktivë dhe bashkëpunues dhe se dorëzuam në kohë analiza, propozime dhe komente të hollësishme, si në cilësinë e grupit, ashtu edhe individualisht si kompani, asnjë nga vërejtjet tona të argumentuara nuk është përfshirë në versionin e ri.
Gjatë periudhës së kaluar, ne u përmbajtëm me vetëdije nga paraqitjet në media, duke konsideruar se duhet ta investojmë energjinë në një proces profesional dhe konstruktiv me institucionet – takime pune, takime teknike dhe ndarje të praktikave më të mira ndërkombëtare, veçanërisht në fushat që vetë Ministria e Shëndetësisë i thekson si prioritet: kuadri i rreptë për ndalimin e pirjes së duhanit në hapësira të mbyllura dhe mbrojtja efektive e të miturve nga qasja në produktet e duhanit.
Për fat të keq, si industri e prekur drejtpërdrejt, pikëpamjet dhe mendimet tona nuk janë marrë fare parasysh. Teksti i propozuar, edhe pse formalisht përmend qëllime të shëndetit publik, në realitet fut kufizime të papërpjesëtuara që cenojnë funksionimin ligjor të industrisë dhe krijojnë pasoja serioze që do të ndihen shumë shpejt. Ky tekst është i papajtueshëm me legjislacionin përkatës, në disa pjesë i pazbatueshëm dhe tepër kufizues, me ndikim të drejtpërdrejtë negativ në aktivitetet ligjore tregtare. Edhe pse ne e mbështesim synimin për një kuadër të rreptë për ndalimin e pirjes së duhanit në hapësira të mbyllura dhe mbrojtjen e të rinjve, zgjidhjet e propozuara nuk do të arrijnë rezultatet e dëshiruara në shëndetin publik.
Akoma më e rëndësishme, masat e propozuara nuk çojnë në uljen e përdorimit të produkteve të duhanit, por nxisin rrjedhjen drejt ekonomisë joformale, e cila tashmë arrin në 13–14% të tregut, me shitje të pakontrolluara, produkte të pasigurta, furnizim ndërkufitar dhe humbje serioze për buxhetin.
Analizat tona tregojnë se kufizimet e tepruara, në krahasim me shembujt e tjerë, nuk e ulin prevalencën e pirjes së duhanit, por sjellin:
- rritje të tregtisë së paligjshme të produkteve të duhanit dhe nikotinës,
- furnizim me produkte nga vendet fqinje me cilësi të paverifikuar dhe rrezikim të shëndetit të qytetarëve nga produkte që nuk i nënshtrohen kontrolleve të nevojshme të sigurisë dhe cilësisë,
- rënie serioze të të ardhurave buxhetore, në kurriz të rritjes së tregtisë së paligjshme dhe prishjes së të gjithë zinxhirit të vlerës.
Sektori i duhanit përfaqëson një degë të rëndësishme ekonomike: bujqësi, blerje, përpunim, prodhim industrial, eksport, HoReCa, logjistikë dhe mbi 5.000 objekte me pakicë. Gjatë pesë viteve të fundit, shteti ka inkasuar mbi 1.125 miliardë euro të ardhura nga akciza dhe vetëm vitin e kaluar janë realizuar rreth 350 milionë euro nga akciza, dogana dhe taksa dhe mbi 200 milionë euro nga blerja e duhanit.
Prandaj, që nga fillimi, dhe sot, ne parashtrojmë të njëjtën pyetje thelbësore: A ka përfshirë Ministria e Shëndetësisë gjatë krijimit të ligjit edhe strategjinë se si shteti do të përballet me rrjedhjen drejt tregut të paligjshëm, mungesën e qasjes në produktet ligjore dhe pasojat mbi ekonominë e përgjithshme të shkaktuara nga rënia e të ardhurave buxhetore?
Ne, si Grup, kërkojmë nga Ministria e Shëndetësisë transparencë reale, përfshirje thelbësore dhe zgjidhje rregullatore që janë proporcionale, të zbatueshme dhe të bazuara në prova, e jo masa që shkojnë përtej praktikave dhe direktivave evropiane, si dhe mospërputhje me akte të tjera ligjore në fuqi, duke krijuar kështu më shumë dëm sesa dobi.
Kompanitë anëtare të këtij Grupi sjellin ekspertizë nga mbi 180 tregje në mbarë botën dhe mbeten plotësisht të gatshme të kontribuojnë në një zgjidhje që do të jetë vërtet efektive, e zbatueshme dhe në interes të shëndetit publik, qytetarëve dhe ekonomisë.